Είναι εύκολο να περιγράψεις τι κάνεις: πού εργάζεσαι, τι σπούδασες, ποιες υποχρεώσεις έχεις, ποιους στόχους προσπαθείς να πετύχεις. Είναι όμως εξίσου εύκολο να απαντήσεις στο ερώτημα «Τι θέλω πραγματικά;»;
Πολλές φορές οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από όσα περιμένουν οι άλλοι, όσα έχουμε συνηθίσει ή όσα θεωρούμε ότι «πρέπει» να επιδιώξουμε. Και μόνο όταν κάτι αλλάζει —μια επαγγελματική απόφαση, μια δυσκολία, μια νέα ευκαιρία— σταματάμε για να αναρωτηθούμε αν η κατεύθυνση που ακολουθούμε εξακολουθεί να μας εκφράζει.
Η αυτογνωσία δεν σου δίνει έτοιμες απαντήσεις. Σε βοηθά να κάνεις πιο συνειδητές επιλογές.
Μπορείς να ξεκινήσεις με επτά ερωτήσεις και μισή ώρα ειλικρινούς σκέψης.
Η αυτογνωσία είναι ένα παζλ που αλλάζει μαζί σου
Στο «Κάν’ το» χρησιμοποιώ την εικόνα ενός παζλ για να περιγράψω την αυτογνωσία. Κάθε κομμάτι αντιπροσωπεύει κάτι σημαντικό για εμάς: αξίες, εμπειρίες, ικανότητες, ενδιαφέροντα, σχέσεις, επιθυμίες και επιλογές.
Στην αρχή βλέπουμε μεμονωμένα κομμάτια. Κάποιες φορές ξέρουμε σε τι είμαστε καλοί, αλλά δεν έχουμε ξεκαθαρίσει τι μας δίνει νόημα. Άλλες φορές γνωρίζουμε τι θέλουμε, αλλά δεν καταλαβαίνουμε γιατί οι καθημερινές μας αποφάσεις μάς οδηγούν αλλού.
Όσο αποκτούμε εμπειρίες, η εικόνα γίνεται πιο καθαρή. Δεν μένει, όμως, απαραίτητα ίδια. Αλλάζουν οι ανάγκες, οι προτεραιότητες και οι συνθήκες της ζωής μας. Γι’ αυτό η αυτογνωσία δεν είναι μια εξέταση που περνάμε μία φορά. Είναι μια διαδικασία στην οποία επιστρέφουμε.
«Όταν αυτά τα στοιχεία ευθυγραμμιστούν, τότε συμβαίνει κάτι μαγικό: Δεν χρειάζεται πια να «ψάχνεσαι». Δεν αναρωτιέσαι αν αξίζει αυτό που κάνεις. Ξέρεις γιατί σηκώνεσαι το πρωί και πού θέλεις να φτάσεις.»
Από το «Κάν’ το», κεφάλαιο «Το Παζλ της Αυτογνωσίας»
Σκοπός, Όραμα, Αποστολή: τρία κομμάτια που κοιτούν μπροστά
Στο βιβλίο, τρία από τα κομμάτια του παζλ συνδέουν όσα γνωρίζεις για τον εαυτό σου με το μέλλον που θέλεις να δημιουργήσεις:
- Σκοπός — το «γιατί»: Τι σου δίνει νόημα; Ποιος βαθύτερος λόγος σε κινητοποιεί, ακόμη και όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν;
- Όραμα — το «προς τα πού»: Πώς θα ήθελες να είναι η ζωή σου στο μέλλον; Τι θα ήθελες να έχει αλλάξει για εσένα και τους ανθρώπους γύρω σου;
- Αποστολή — το «πώς»: Τι επιλέγεις να κάνεις, με συγκεκριμένες πράξεις, για να πλησιάσεις αυτό το μέλλον;
Δεν χρειάζεται να ανακαλύψεις έναν μεγαλεπήβολο σκοπό ή να γράψεις ένα τέλειο προσωπικό όραμα. Αρκεί να αρχίσεις να αναγνωρίζεις τι έχει πραγματική σημασία για εσένα και πώς αυτό μπορεί να επηρεάζει τις επιλογές σου.
7 ερωτήσεις αυτογνωσίας που αξίζει να απαντήσεις
Πάρε ένα τετράδιο, απομάκρυνε για λίγο τις ειδοποιήσεις και αφιέρωσε περίπου 30 λεπτά. Μη γράψεις την απάντηση που θα ακουγόταν καλύτερα σε μια συνέντευξη ή που πιστεύεις ότι θα εντυπωσίαζε κάποιον άλλο. Γράψε όσα αναγνωρίζεις πραγματικά στον εαυτό σου.
Για κάθε ερώτηση, προσπάθησε να θυμηθείς ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Τα πραγματικά παραδείγματα συχνά αποκαλύπτουν περισσότερα από τις γενικές δηλώσεις.
1. Πότε ένιωσα τελευταία φορά τόσο απορροφημένος σε κάτι, ώστε έχασα την αίσθηση του χρόνου;
Τι έκανες; Με ποιους ήσουν; Τι ακριβώς σου άρεσε σε εκείνη την εμπειρία;
Μπορεί να ήταν μια δημιουργική εργασία, μια δύσκολη συζήτηση, μια συνεργασία ή κάτι εντελώς έξω από τη δουλειά. Αναζήτησε τι κοινό έχουν οι στιγμές στις οποίες αισθάνεσαι πραγματικά ενεργός και παρών.
2. Τι δεν θα ήθελα να θυσιάσω, ακόμη κι αν μου παρουσιαζόταν μια μεγάλη ευκαιρία;
Τον χρόνο με την οικογένεια; Την ανεξαρτησία σου; Την υγεία; Την εντιμότητα; Τη δυνατότητα να μαθαίνεις και να δημιουργείς;
Οι αξίες γίνονται πιο ξεκάθαρες όταν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο πράγματα που επιθυμούμε. Σκέψου μια πρόσφατη απόφαση: τι προστάτεψες και τι παραχώρησες;
3. Για ποια ζητήματα ζητούν συνήθως οι άλλοι τη βοήθειά μου;
Ίσως σε εμπιστεύονται επειδή οργανώνεις, ακούς, βρίσκεις λύσεις, εξηγείς σύνθετα θέματα ή διατηρείς την ψυχραιμία σου στις δύσκολες στιγμές.
Οι άνθρωποι γύρω μας μπορούν να μας βοηθήσουν να αναγνωρίσουμε ικανότητες που θεωρούμε αυτονόητες. Η δική τους οπτική είναι χρήσιμη, αλλά χρειάζεται να τη συνδυάζεις με αυτό που εσύ απολαμβάνεις και θέλεις να καλλιεργήσεις.
4. Για ποιο προσωπικό ή επαγγελματικό επίτευγμα αισθάνομαι πραγματικά περήφανος;
Μη σταθείς μόνο στο μέγεθος της επιτυχίας. Ρώτησε «γιατί αυτό έχει τόση σημασία για εμένα;».
Ίσως επειδή ξεπέρασες έναν φόβο, βοήθησες έναν άνθρωπο, υπερασπίστηκες μια αξία ή επέμεινες σε κάτι δύσκολο. Το «γιατί» μπορεί να σου αποκαλύψει περισσότερα για τον χαρακτήρα σου από το ίδιο το αποτέλεσμα.
5. Αν μπορούσα να προσφέρω κάτι ουσιαστικό στους ανθρώπους γύρω μου, τι θα ήθελα να είναι;
Δεν χρειάζεται να σκεφτείς μια πράξη που θα αλλάξει ολόκληρο τον κόσμο. Μπορεί να θέλεις να βοηθάς άλλους να μαθαίνουν, να δημιουργείς ασφάλεια, να λύνεις προβλήματα ή να προσφέρεις περισσότερες ευκαιρίες.
Αναζήτησε τη συνεισφορά που θα σου έδινε αίσθηση νοήματος. Αυτή η ερώτηση σε φέρνει πιο κοντά στον Σκοπό σου.
6. Πώς θα ήθελα να είναι η ζωή μου σε τρία χρόνια, αν οι επιλογές μου αντανακλούσαν πραγματικά τις αξίες μου;
Πού θα αφιέρωνες τον χρόνο σου; Με ποιους ανθρώπους θα ήθελες να συνεργάζεσαι; Τι θα ήθελες να έχει αλλάξει στην εργασία, στις σχέσεις και στην καθημερινότητά σου;
Μη γράψεις μόνο τι θα ήθελες να έχεις αποκτήσει. Περιέγραψε και πώς θα ήθελες να ζεις. Αυτή είναι μια πρώτη εικόνα του προσωπικού σου Οράματος.
7. Ποια μικρή, συγκεκριμένη πράξη μπορώ να ξεκινήσω από αύριο για να πλησιάσω αυτό το μέλλον;
Μια συζήτηση που αναβάλλεις; Μια νέα δεξιότητα που θέλεις να αποκτήσεις; Ένα όριο που χρειάζεται να βάλεις; Μια συνήθεια που θέλεις να δημιουργήσεις;
Διάλεξε κάτι που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εσένα και μπορείς να ξεκινήσεις άμεσα. Η αυτογνωσία αποκτά πρακτική αξία όταν επηρεάζει τη συμπεριφορά σου. Αυτή είναι η Αποστολή σου, μεταφρασμένη σε ένα πρώτο βήμα.
Οι ερωτήσεις 5 και 6 βασίζονται στο κεφάλαιο «Το Παζλ της Αυτογνωσίας» του βιβλίου «Κάν’ το».
Η άσκηση της μίας παραγράφου: «Είμαι ένας άνθρωπος που…»
Όταν ολοκληρώσεις τις επτά ερωτήσεις, διάβασε τις απαντήσεις σου και αναζήτησε όσα επαναλαμβάνονται. Ποιες αξίες εμφανίζονται συχνότερα; Ποιες εμπειρίες σε κινητοποιούν; Ποιες επιθυμίες αναγνωρίζεις πίσω από τις επιλογές σου;
Στη συνέχεια, γράψε μία παράγραφο που ξεκινά με τη φράση:
«Είμαι ένας άνθρωπος που…»
Μπορείς να τη συνεχίσεις περιγράφοντας:
- Τι θεωρείς σημαντικό στη ζωή σου.
- Ποιες ικανότητες και ποιες εμπειρίες σε χαρακτηρίζουν.
- Τι θέλεις να προσφέρεις στους άλλους.
- Προς ποια κατεύθυνση επιθυμείς να εξελιχθείς.
Δεν γράφεις ένα βιογραφικό σημείωμα ούτε μια περιγραφή του ιδανικού σου εαυτού. Γράφεις μια ειλικρινή αποτύπωση του ποιος είσαι σήμερα και ποιος θέλεις σταδιακά να γίνεις.
Κράτησε αυτή την παράγραφο. Επίστρεψε σε αυτήν μετά από τρεις ή έξι μήνες. Δες τι παραμένει σταθερό, τι έχει αλλάξει και τι χρειάζεται να επανεξετάσεις.
Ένα παράδειγμα: όταν η επιτυχία δεν ταυτίζεται με την πληρότητα
Ας υποθέσουμε ότι η Κατερίνα εργάζεται σε μια μεγάλη εταιρεία. Έχει πετύχει αρκετούς από τους στόχους που είχε θέσει: αναγνώριση, επαγγελματική εξέλιξη και οικονομική ασφάλεια. Παρ’ όλα αυτά, αισθάνεται ότι κάτι δεν την εκφράζει όπως παλιά.
Απαντώντας στις ερωτήσεις, παρατηρεί ότι οι στιγμές που θυμάται με τη μεγαλύτερη ικανοποίηση δεν συνδέονται με τις προαγωγές της, αλλά με την υποστήριξη και την ανάπτυξη νεότερων συναδέλφων. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι ο προσωπικός της χρόνος είναι μια αξία που συστηματικά παραμερίζει.
Αυτές οι διαπιστώσεις δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι πρέπει να αλλάξει δουλειά. Μπορούν να την οδηγήσουν σε άλλες επιλογές: να αναλάβει περισσότερες πρωτοβουλίες mentoring, να επανεξετάσει τις προτεραιότητές της ή να συζητήσει έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης του χρόνου της.
Η αυτογνωσία δεν σε οδηγεί υποχρεωτικά σε μια μεγάλη αλλαγή. Μπορεί να σε βοηθήσει να κάνεις διαφορετικά αυτό που ήδη κάνεις.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο συχνά χρειάζεται να κάνω ασκήσεις αυτογνωσίας;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένος κανόνας. Μπορείς να επιστρέφεις στις επτά ερωτήσεις μία ή δύο φορές τον χρόνο ή όταν αντιμετωπίζεις μια σημαντική απόφαση ή αλλαγή. Μικρές πρακτικές αναστοχασμού, όπως το journaling, μπορούν να σε βοηθούν στο ενδιάμεσο.
Τι γίνεται αν δεν μπορώ να απαντήσω σε κάποιες ερωτήσεις;
Είναι απολύτως φυσιολογικό. Μην πιέζεις τον εαυτό σου να δώσει μια απάντηση μόνο και μόνο για να συμπληρώσει την άσκηση. Σημείωσε τι σε δυσκολεύει και επίστρεψε αργότερα. Μερικές απαντήσεις χρειάζονται νέες εμπειρίες, συζητήσεις και χρόνο.
Χρειάζομαι coach ή ψυχολόγο για να αναπτύξω την αυτογνωσία μου;
Μπορείς να ξεκινήσεις μόνος σου με ερωτήσεις, γραπτό αναστοχασμό και συζητήσεις με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι. Ένας κατάλληλα καταρτισμένος coach μπορεί να υποστηρίξει τη διερεύνηση στόχων και επιλογών. Αν αντιμετωπίζεις σημαντική συναισθηματική δυσκολία, ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει την κατάλληλη υποστήριξη.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον Σκοπό, το Όραμα και την Αποστολή;
Ο Σκοπός απαντά στο «γιατί», το Όραμα στο «προς τα πού» και η Αποστολή στο «πώς». Μαζί συνδέουν όσα έχουν αξία για εσένα με τις επιλογές και τις ενέργειες που κάνεις στην καθημερινότητά σου.
Η αυτογνωσία μπορεί να ξεκινήσει από μια ερώτηση
Δεν χρειάζεται να βρίσκεις όλες τις απαντήσεις μόνος σου. Μερικές φορές, μια ειλικρινής συζήτηση με έναν φίλο, τον σύντροφό σου ή έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι μπορεί να σου προσφέρει μια οπτική που δεν είχες σκεφτεί.
Η συλλογή Deep Dive της Mentwr έχει σχεδιαστεί γύρω από ερωτήσεις που ανοίγουν ουσιαστικές συζητήσεις για τη ζωή, τις σχέσεις, τις επιλογές και όσα μας απασχολούν.
Αν θέλεις να εμβαθύνεις, στο βιβλίο «Κάν’ το» το Στάδιο της Θεμελίωσης σε καθοδηγεί στη διερεύνηση των αρχών, των βιωμάτων και των προσωπικών σου εφοδίων, μέσα από ιστορίες και πρακτικές ασκήσεις.
Γιατί η προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη δεν ξεκινά απαραίτητα από το ερώτημα «τι πρέπει να κάνω στη συνέχεια;».
Ξεκινά από ένα ερώτημα που προηγείται: «Τι έχει πραγματικά σημασία για εμένα;»
Ο Θέμης Χασιώτης είναι ιδρυτής της Mentwr, συγγραφέας του βιβλίου «Κάν’ το» και σύμβουλος στρατηγικής σε επιχειρήσεις και οργανισμούς. Διαθέτει 25 χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχοντας αναλάβει ανώτατες διοικητικές θέσεις. Μέσα από τη Mentwr δημιουργεί πρακτικά εργαλεία και εμπειρίες μάθησης που μετατρέπουν την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη σε καθημερινή πράξη.