Όλοι θέλουμε να γινόμαστε καλύτεροι. Δεν είμαστε όμως πάντα έτοιμοι να ακούσουμε τι χρειάζεται να αλλάξουμε. Και δεν ξέρουμε πάντα πώς να το πούμε στους άλλους. Η ανατροφοδότηση (feedback) είναι ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία προσωπικής και επαγγελματικής ανάπτυξης. Αρκεί να ξέρουμε πώς να τη δίνουμε, πώς να τη ζητάμε και, κυρίως, πώς να την αξιοποιούμε.
Πόσα θα έδινες για μια ειλικρινή γνώμη;
«Αν η ανατροφοδότηση ήταν υπηρεσία επί πληρωμή, πόσα θα δίνατε για μια καθαρή, ειλικρινή και χρήσιμη εικόνα του εαυτού σας μέσα από τα μάτια των άλλων;»
Απόσπασμα από το βιβλίο «Κάν’ το.» του Θέμη Χασιώτη, κεφάλαιο «Η Ανατροφοδότηση»
Η πρώτη οργανωμένη ανατροφοδότηση που έλαβα ήταν στα 24 μου, μετά το πρώτο εξάμηνο της επαγγελματικής μου διαδρομής στην Παπαστράτος.
Θυμάμαι ακόμη την έκπληξή μου. Δεν μπορούσα να πιστέψω πόσο καλά είχε καταλάβει ο προϊστάμενός μου τα δυνατά μου σημεία, αλλά και εκείνα στα οποία χρειαζόμουν βελτίωση.
Ήταν σαν να έβλεπα για πρώτη φορά τον εαυτό μου μέσα από έναν διαφορετικό καθρέφτη.
Τρία χρόνια αργότερα, βρέθηκα στην άλλη πλευρά του τραπεζιού. Αυτή τη φορά έπρεπε εγώ να δώσω ανατροφοδότηση σε άλλους ανθρώπους.
Και τότε κατάλαβα κάτι εξίσου σημαντικό.
Το να αναγνωρίζεις τι χρειάζεται να βελτιώσει κάποιος είναι σχετικά εύκολο. Το να τον βοηθάς πραγματικά να βελτιωθεί είναι πολύ δυσκολότερο.
Γιατί δυσκολευόμαστε να δώσουμε feedback;
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν δυσκολεύονται να σχηματίσουν άποψη για τη συμπεριφορά ή την απόδοση των άλλων. Δυσκολεύονται να την εκφράσουν.
Άλλοι φοβούνται μήπως πληγώσουν τον συνομιλητή τους. Άλλοι αποφεύγουν τη δυσάρεστη συζήτηση. Και κάποιοι, στην προσπάθειά τους να είναι απόλυτα ειλικρινείς, γίνονται υπερβολικά αυστηροί.
Το αποτέλεσμα είναι συχνά ένα από τα δύο: είτε δεν λέμε αυτό που πραγματικά πιστεύουμε είτε το λέμε με τρόπο που προκαλεί άμυνα αντί για διάθεση βελτίωσης.
Όμως, η ειλικρίνεια δεν χρειάζεται να είναι σκληρή. Και η ευγένεια δεν χρειάζεται να κρύβει την αλήθεια.
Η αποτελεσματική ανατροφοδότηση χρειάζεται και τα δύο.
Πώς δίνεις feedback: Το σχήμα των δύο προτάσεων
Ένας από τους πιο απλούς τρόπους να οργανώσεις μια συζήτηση ανατροφοδότησης είναι να ξεκινήσεις με δύο προτάσεις:
«Αυτό που πήγε καλά είναι…»
«Αυτό που θα μπορούσε να πάει καλύτερα είναι…»
Η πρώτη αναγνωρίζει όσα λειτούργησαν. Η δεύτερη προσδιορίζει μια συγκεκριμένη ευκαιρία βελτίωσης.
Δεν πρόκειται για μια τεχνική όπου λέμε κάτι θετικό μόνο και μόνο για να κάνουμε πιο εύπεπτη μια αρνητική παρατήρηση. Και οι δύο προτάσεις πρέπει να είναι αληθινές, συγκεκριμένες και χρήσιμες.
Για να λειτουργήσει αυτή η προσέγγιση, χρειάζεται να θυμάσαι τέσσερις βασικούς κανόνες.
1. Μίλα για συμπεριφορές, όχι για χαρακτήρα
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «είσαι αγχώδης» και στο «στη χθεσινή παρουσίαση μίλησες αρκετά γρήγορα όταν παρουσίαζες τα οικονομικά αποτελέσματα».
Το πρώτο χαρακτηρίζει τον άνθρωπο. Το δεύτερο περιγράφει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά που μπορεί να αλλάξει.
2. Εξήγησε την επίδραση
Μην περιορίζεσαι στην παρατήρηση. Βοήθησε τον άλλον να καταλάβει γιατί έχει σημασία.
Για παράδειγμα: «Όταν παρουσίασες τόσο γρήγορα τα αποτελέσματα, δεν υπήρξε αρκετός χρόνος για να κατανοήσει το ακροατήριο τα βασικά συμπεράσματα».
Η σύνδεση της συμπεριφοράς με το αποτέλεσμά της κάνει το feedback πιο ουσιαστικό.
3. Μην περιμένεις την ετήσια αξιολόγηση
Η ανατροφοδότηση είναι αποτελεσματικότερη όταν δίνεται κοντά στο γεγονός.
Όσο περισσότερο καθυστερεί, τόσο δυσκολότερο γίνεται να θυμηθούμε τις λεπτομέρειες και να συνδέσουμε την παρατήρηση με μια συγκεκριμένη ενέργεια.
Το feedback δεν χρειάζεται να είναι μια μεγάλη, επίσημη διαδικασία. Μπορεί να είναι μια σύντομη, ουσιαστική συζήτηση.
4. Κλείσε με ερώτηση, όχι με ετυμηγορία
«Πώς το βλέπεις εσύ;»
«Τι πιστεύεις ότι θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά;»
«Πώς μπορώ να σε βοηθήσω;»
Αυτές οι ερωτήσεις μετατρέπουν μια μονόπλευρη αξιολόγηση σε αμφίδρομη συζήτηση.
Ο στόχος του feedback δεν είναι να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο. Είναι να βοηθήσεις τον άλλον να προοδεύσει.
Πώς ζητάς feedback: Πέντε βήματα για να γίνεσαι καλύτερος
Η ανατροφοδότηση, όμως, δεν είναι μόνο ευθύνη εκείνου που τη δίνει.
Είναι και ευθύνη εκείνου που θέλει να εξελιχθεί.
Στο βιβλίο μου «Κάν’ το.» προτείνω μια διαδικασία πέντε βημάτων που μπορεί να μετατρέψει την ανατροφοδότηση σε μια συστηματική συνήθεια προσωπικής και επαγγελματικής ανάπτυξης.
1. Επίλεξε τους κατάλληλους ανθρώπους.
Μην περιορίζεσαι σε εκείνους που ξέρεις ότι θα σου πουν καλά λόγια. Ζήτησε ανατροφοδότηση από ανθρώπους που σε γνωρίζουν σε διαφορετικές συνθήκες: προϊσταμένους, συναδέλφους, συνεργάτες ή μέλη της ομάδας σου.
Οι διαφορετικές οπτικές μπορούν να σου αποκαλύψουν πράγματα που δεν έχεις αντιληφθεί.
2. Κάν’ το συστηματικά.
Μην περιμένεις μια επίσημη αξιολόγηση ή μια δύσκολη στιγμή για να ζητήσεις feedback.
Βάλε την ανατροφοδότηση στην επαγγελματική σου ρουτίνα. Όσο πιο συχνά τη ζητάς, τόσο πιο φυσική γίνεται η διαδικασία, τόσο για εσένα όσο και για τους άλλους.
3. Κάνε συγκεκριμένες ερωτήσεις.
Αν ρωτήσεις «Πώς τα πήγα;», είναι πιθανό να ακούσεις μια γενική απάντηση.
Δοκίμασε κάτι διαφορετικό:
«Τι θα μπορούσα να κάνω καλύτερα στην παρουσίαση της Τρίτης;»
«Ποιο είναι το ένα πράγμα που θα με βοηθούσε να γίνω καλύτερος στη διαχείριση της ομάδας;»
«Υπάρχει κάτι στον τρόπο που συνεργαζόμαστε που θα ήθελες να αλλάξω;»
Όσο πιο συγκεκριμένη είναι η ερώτηση, τόσο πιο χρήσιμη μπορεί να γίνει η απάντηση.
4. Εστίασε σε όσα έχουν σημασία.
Δεν χρειάζεται να ζητάς ανατροφοδότηση για τα πάντα.
Επίλεξε δύο ή τρεις τομείς που είναι σημαντικοί για την εξέλιξή σου. Μπορεί να είναι η επικοινωνία, η ηγεσία, η διαχείριση χρόνου ή η ικανότητά σου να παίρνεις αποφάσεις.
Έτσι, βοηθάς τον συνομιλητή σου να εστιάσει και εσύ μπορείς να παρακολουθείς πιο αποτελεσματικά την πρόοδό σου.
5. Μετέτρεψε την ανατροφοδότηση σε δράση.
Αυτό είναι το σημαντικότερο βήμα.
Κατέγραψε όσα άκουσες. Αναζήτησε κοινά σημεία στις παρατηρήσεις διαφορετικών ανθρώπων. Διάλεξε μία ή δύο συμπεριφορές που θέλεις να αλλάξεις και δημιούργησε ένα απλό πλάνο βελτίωσης.
Και έπειτα, επέστρεψε στους ανθρώπους που σου έδωσαν feedback. Ρώτησέ τους αν παρατηρούν διαφορά.
Γιατί η αξία της ανατροφοδότησης δεν βρίσκεται σε όσα ακούς. Βρίσκεται σε όσα αποφασίζεις να κάνεις με αυτά.
Όταν το feedback δεν μας αρέσει
Ας το παραδεχτούμε. Δεν είναι πάντα ευχάριστο να ακούμε ότι κάτι δεν κάναμε καλά.
Ιδιαίτερα όταν έχουμε προσπαθήσει πολύ, όταν πιστεύουμε ότι έχουμε δίκιο ή όταν η παρατήρηση αγγίζει κάτι που θεωρούμε δυνατό μας σημείο.
Η πρώτη μας αντίδραση μπορεί να είναι η άρνηση, η δικαιολογία ή η ανάγκη να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας.
Όμως, η ανατροφοδότηση δεν απαιτεί να συμφωνήσουμε με όλα όσα ακούμε.
Απαιτεί να είμαστε διατεθειμένοι να τα εξετάσουμε.
Αν κάτι σε ενοχλεί, μην αισθανθείς ότι πρέπει να απαντήσεις αμέσως. Ζήτησε συγκεκριμένα παραδείγματα. Σκέψου τι από όσα άκουσες ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αναζήτησε και άλλες οπτικές.
Μερικές φορές θα διαπιστώσεις ότι ο συνομιλητής σου έχει δίκιο. Άλλες φορές θα καταλήξεις σε διαφορετικό συμπέρασμα.
Και τα δύο είναι αποδεκτά.
Το να ακούς μια διαφορετική άποψη δεν σημαίνει ότι την αποδέχεσαι άκριτα. Σημαίνει ότι δίνεις στον εαυτό σου την ευκαιρία να μάθει κάτι καινούργιο.
Ένα παράδειγμα από την καθημερινότητα
Ας υποθέσουμε ότι η Άννα, επικεφαλής μιας ομάδας εξυπηρέτησης πελατών, παρατηρεί ότι ένας συνεργάτης της διακόπτει συχνά τους πελάτες κατά τη διάρκεια των τηλεφωνικών συνομιλιών.
Θα μπορούσε να του πει:
«Πρέπει να γίνεις πιο υπομονετικός. Δεν ακούς αρκετά τους πελάτες».
Όμως, μια τέτοια παρατήρηση είναι πιθανό να προκαλέσει αμυντική αντίδραση.
Αντί γι’ αυτό, επιλέγει μια διαφορετική προσέγγιση:
«Στις χθεσινές κλήσεις διαχειρίστηκες αποτελεσματικά τρία δύσκολα αιτήματα. Αυτό που θα μπορούσε να πάει καλύτερα είναι να δίνεις περισσότερο χρόνο στους πελάτες να ολοκληρώνουν όσα θέλουν να πουν. Σε δύο περιπτώσεις τούς διέκοψες πριν τελειώσουν, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να επαναλάβουν την ερώτησή τους. Πώς το βλέπεις εσύ;»
Ο συνεργάτης εξηγεί ότι αισθανόταν μεγάλη πίεση λόγω των πολλών κλήσεων σε αναμονή.
Η Άννα κατανοεί καλύτερα το πρόβλημα και μαζί αναζητούν έναν τρόπο να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τον χρόνο του, χωρίς να περιορίζει την ποιότητα της επικοινωνίας.
Η ουσία του παραδείγματος δεν βρίσκεται στο αν η συζήτηση ήταν ευχάριστη.
Βρίσκεται στο ότι η ανατροφοδότηση οδήγησε στην κατανόηση μιας συμπεριφοράς και στη δημιουργία μιας καλύτερης εναλλακτικής.
Συχνές ερωτήσεις για το feedback
Πόσο συχνά πρέπει να δίνω feedback στην ομάδα μου;
Όσο συχνά υπάρχει κάτι ουσιαστικό να αναγνωρίσεις ή να βελτιώσεις. Η συστηματική, σύντομη ανατροφοδότηση είναι συνήθως πιο χρήσιμη από μια μεγάλη συζήτηση μία φορά τον χρόνο. Σημασία έχει να γίνεται την κατάλληλη στιγμή και με συγκεκριμένο περιεχόμενο.
Πώς μπορώ να δώσω αρνητικό feedback χωρίς να πληγώσω τον άλλον;
Εστίασε στη συγκεκριμένη συμπεριφορά, περιέγραψε την επίδρασή της και συζήτησε τι μπορεί να γίνει καλύτερα. Απόφυγε χαρακτηρισμούς, γενικεύσεις και συγκρίσεις με άλλους ανθρώπους. Δεν μπορείς να ελέγξεις πλήρως πώς θα αισθανθεί ο συνομιλητής σου, μπορείς όμως να διασφαλίσεις ότι η πρόθεσή σου είναι ξεκάθαρη και ο τρόπος σου έχει σεβασμό.
Πώς δίνω feedback στον προϊστάμενό μου;
Επίλεξε την κατάλληλη στιγμή και ξεκίνα από μια συγκεκριμένη κατάσταση. Για παράδειγμα: «Θα ήθελα να μοιραστώ μια σκέψη για τον τρόπο που οργανώνουμε τις συναντήσεις μας». Εξήγησε τι παρατήρησες, πώς επηρεάζει τη δουλειά σου και τι θα μπορούσε να βοηθήσει.
Τι κάνω όταν διαφωνώ με το feedback που λαμβάνω;
Μην απορρίπτεις την παρατήρηση αμέσως. Ζήτησε παραδείγματα, αξιολόγησε όσα άκουσες και εξήγησε τη δική σου οπτική. Το feedback αποτελεί μια πηγή πληροφόρησης, όχι μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια.
Η ανατροφοδότηση είναι δώρο. Αρκεί να την αξιοποιήσεις.
Στην επαγγελματική μας διαδρομή αφιερώνουμε πολύ χρόνο για να αποκτήσουμε γνώσεις, να αναπτύξουμε δεξιότητες και να αποκτήσουμε εμπειρίες.
Υπάρχει όμως ένα εργαλείο εξέλιξης που είναι διαθέσιμο σχεδόν καθημερινά και συχνά δεν το χρησιμοποιούμε όσο θα μπορούσαμε.
Η γνώμη των άλλων.
Ανθρώπων που μας βλέπουν να εργαζόμαστε, να συνεργαζόμαστε, να επικοινωνούμε, να αποφασίζουμε και να συμπεριφερόμαστε σε διαφορετικές συνθήκες.
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε πάντα μαζί τους. Ούτε να αλλάζουμε κάθε φορά που κάποιος μας κάνει μια παρατήρηση.
Χρειάζεται όμως να καλλιεργήσουμε την περιέργεια να ακούσουμε όσα έχουν να μας πουν.
Γιατί κανείς μας δεν μπορεί να δει ολοκληρωμένα τον εαυτό του μόνο μέσα από τα δικά του μάτια.
Και ίσως η πιο χρήσιμη ερώτηση που μπορείς να κάνεις αύριο σε έναν συνεργάτη σου να είναι και η πιο απλή:
«Ποιο είναι το ένα πράγμα που πιστεύεις ότι θα μπορούσα να κάνω καλύτερα;»
Άκουσε την απάντηση. Σκέψου την. Και, αν σου φανεί χρήσιμη, κάνε κάτι με αυτή.
Από τη θεωρία στην πράξη
Στο βιβλίο «Κάν’ το.» θα βρεις μια ολοκληρωμένη άσκηση ανατροφοδότησης, που σε βοηθά να αναγνωρίσεις τι κάνεις καλά, τι χρειάζεται να ξεκινήσεις, τι να βελτιώσεις και τι να σταματήσεις.
Παράλληλα, οι κάρτες Deep Dive @ Relationships δημιουργούν αφορμές για ουσιαστικές συζητήσεις, καλύτερη κατανόηση και πιο ειλικρινή επικοινωνία.
Η εξέλιξη ξεκινά όταν είμαστε διατεθειμένοι να ακούσουμε. Και συνεχίζεται όταν αποφασίζουμε να δράσουμε.
Ο Θέμης Χασιώτης είναι ιδρυτής της Mentwr, συγγραφέας του βιβλίου «Κάν’ το» και σύμβουλος στρατηγικής σε επιχειρήσεις και οργανισμούς. Διαθέτει 25 χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχοντας αναλάβει ανώτατες διοικητικές θέσεις. Μέσα από τη Mentwr δημιουργεί πρακτικά εργαλεία και εμπειρίες μάθησης που μετατρέπουν την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη σε καθημερινή πράξη.